1. Aleviliğin Kökenindeki Komünal Ruh
Alevilik, tarihsel olarak bireyin değil toplumun, mülkün değil rızalığın, emir-komutanın değil danışma ve ortaklaşmanın yolu olmuştur. Kadimden bugüne Alevi toplulukları, iktidar odaklı değil, yaşam odaklı örgütlenmiş; üretimin, paylaşımın, eğitimin ve inancın iç içe geçtiği bir yaşam formu yaratmışlardır. Bu yaşam formu, “Kırklar Meclisi” mitosu, “Rıza Şehri” ütopyası ve “Yarın yanağından gayrı her şeyde ortak olma” ilkesiyle somutlaşır.
Modern zamanlarda ise kapitalist bireyciliğin, dikey hiyerarşilerin ve temsili demokrasinin sınırlılıkları, Alevi toplumunun bin yıllık kolektif ruhunu daraltmış, parçalamış, yalnızlaştırmıştır. İşte bu noktada, can Özkan’ sorduğun gibi, “Hakikatçi bir Alevi komünal yaşam yeniden nasıl mümkün olur?” sorusu, sadece Aleviler için değil, insanlık için de yaşamsal bir sorudur.
2. Hakikatçi Alevilikte Toplumsal Örgütlenme Anlayışı
Hakikatçi Alevilik, Tanrısal otoriteye değil, insanın hakikatine yaslanır. Yol öğretisinin özü, bireyin kendini tanıması (kendini bil), cem içinde yaşaması (birlik), doğa ile uyum içinde olmasıdır. Bu bağlamda örgütlenme biçimi de doğrudan “dikey” değil, “çevresel-halkasal” bir karakter taşır.
Bu modelde:
• Pir, Ana, Rehber gibi yol önderleri karar verici değil, danışman, öğretici, kolaylaştırıcıdır.
• Cem sadece bir ibadet değil, aynı zamanda bir “hal meclisi”, bir tür doğrudan demokrasidir.
• Rızalık ise bir oylama değil, içten, gönüllü ve şeffaf bir mutabakat sistemidir.
• Her can, eşit söz ve karar hakkına sahiptir. Bu bir lütuf değil, var oluşun temel hakkıdır.
Modern dünyada bu anlayışlar, “doğrudan demokrasi”, “rızaya dayalı ekonomi”, “topluluk odaklı üretim” ve “eko-sosyal yaşam” gibi kavramlarla yeniden yorumlanabilir.
3. Dikey Örgütlenmelerin Tıkanması ve Alternatif Model İhtiyacı Dikey örgütlenmeler; emir-komuta zinciriyle işleyen, yukarıdan aşağıya inen hiyerarşik yapılar olarak modern bürokrasinin ve devlet aklının ürünüdür. Oysa Alevilikte yol yürütme, en altta kalanın bile söz hakkı ve rızası olmadan hiçbir kararın geçerli olmayacağı bir yapıya sahiptir. Bu yüzden klasik dernekler, vakıflar ya da siyasi partiler modeliyle örgütlenmiş Alevi yapıları ruhsuz, etkisiz ve halktan kopuk kalmaktadır.
Buradan çıkış ancak aşağıdan yukarıya değil, merkezsiz, çevresel, komünal ve dayanışmacı bir örgütlenmeyle mümkündür. Yani:
• Mekânlar “cemevleri” “yaşam evleri” olmalı: Üretimin, eğitimin, paylaşımın ve cemin iç içe geçtiği mekânlar.
• Yol meclisleri kurulmalı: Belirli aralıklarla tüm canların katıldığı karar alma meclisleri.
• Topluluk ekonomisi inşa edilmeli: Ortak üretim, takas, paylaşım esaslı bir mikroekonomi.
• Ekolojik yaşam ile bütünleşmeli: Tarım, su, enerji gibi yaşam kaynakları ortaklaşa örgütlenmeli.
4. Kolektif Ekonomi ve Rızaya Dayalı Paylaşım
Aleviliğin özü, sadece felsefi bir öğretide değil, yaşama biçiminde yatar. Bu yaşam biçimi, kolektif ekonomik modeli içinde şekillenir.
Hakikatçi Alevilikte ekonomi:
• Bireysel kazanç değil, toplumsal fayda esasına dayanır.
• Mülkiyet kutsal değildir, paylaşım ve hizmet esastır.
• Emeğin kutsallığı öne çıkar, alın teri yüceltilir.
Bu anlayışla kurulacak modern Alevi komünü şunları temel alabilir:
• Ortak tarlalar, bahçeler, üretim atölyeleri.
• Her bireyin emeğine göre katkı verdiği, ihtiyacına göre pay aldığı bir sistem.
• Rızalık temelinde dönüşümlü görev paylaşımı.
• Kadın-erkek eşit katılımına dayalı görev dağılımı.
Bu ekonomik model klasik piyasa ekonomisine alternatif bir mikro-komün ekonomi modelidir ve kapitalist sistemin sömürücü mantığını reddeder. Aynı zamanda “veren el alan eli görmez” ilkesiyle paylaşımı mahrem ve onurlu kılar.
5. Rızalık, Doğrudan Demokrasi ve Cem Meclisleri
Hakikatçi bir Alevi komünü ancak rızalık temelinde yaşar. Bu rızalık bir kerelik değil, süreklidir. Her kararda, her uygulamada, her ihtilafın çözümünde yeniden alınması gereken bir gönül onayıdır. Bu yönüyle Hakikatçi Alevilik, modern doğrudan demokrasilerin bile önüne geçebilecek bir toplumsal model sunar.
Cem Meclisleri, modern anlamda “hal meclisleri” olarak yeniden işlevlendirilebilir:
• Cem, sadece inançsal bir ritüel değil, toplumsal karar alma ve paylaşım alanıdır.
• Herkesin söz hakkı vardır, kimse rızalık dışında karar alamaz.
• Birliğin, kardeşliğin ve ortak yaşamın nabzı cem meydanında atar.
Dolayısıyla, modern Alevi komünü, kararlarını temsilcilere değil, doğrudan halkın katılımına dayalı meclislerde almalı; temsili değil şura-demokrasi modelini işletmelidir.
6. Pratikte Nasıl Başlanabilir? Örnek Bir Model Önerisi
Bu felsefeyi yaşama geçirmek için aşağıdaki gibi küçük ölçekli ama etkili adımlarla başlanabilir:
A. Yaşam Alanı Kurulması:
• Ortak kararlarla kırsalda veya kent çeperlerinde yer seçimi.
• Her canın katkı sunduğu bir ortak yaşam köyü veya mahalle.
B. Üretim ve Paylaşım:
• Ortak tarım alanları, üretim atölyeleri, dayanışma kooperatifleri.
• Takas çemberleri ve ortak mutfaklar.
C. Cem ve Bilgelik Alanları:
• Cem meydanları, bilgi paylaşımı için sohbet alanları, çocuk ve gençler için hakikat eğitimi programları.
D. Adalet ve Uyuşmazlık Çözümü:
• Hakemlik değil, rızalık esaslı çözüm meclisleri.
• Küskünlük, kin, öfke gibi duyguların arındırıldığı barış cemi.
7. Sonuç: Yolu Modern Komünle Buluşturmak
sadece Aleviliğin geleceğine değil, insanlığın yolculuğuna da ayna tutarak. Dikey yapıların, tek merkezli otoritelerin, zorbalık ve temsiliyet krizinin egemen olduğu bu dünyada, Alevilik bize hâlâ şunu söyler:
“Her can bir evrendir; her evren bir meclistir; her meclis bir rızadır.”
Bu anlayışla yeniden örgütlenecek modern Hakikatçi Alevi komünleri, bir dinin değil, bir yaşamın, bir otoritenin değil, bir sevdanın, bir mülkiyetin değil, bir hakikatin izdüşümüdür.
Bu yolda ilk adımı atacak canlara aşk ile niyaz ederim. Yol bellidir: Paylaşım, rızalık, hakikat, sevgi, barış ve ortak yaşam…
Aşk ile Mehmet Yapıcı ( Devrimi )
Sorduğum bir soru üstüne beni kırmayıp bu yazıyı kaleme alan CANI’mız MEHMET YAPICI ‘ ya çok teşekkür ederim!
Fikirleri BİLGE kişiliği ile ufkumuzu açıp, yolumuzda daha bir umut ile yürümemizi sağladığımız için minetarız! Slm ve sevgiler aşk ile.