BÖLÜM 6 : YAS-I, MATEM GERÇEĞİ……
Mehmet Yapıcı ( Devrimi )
Aleviliğin Ritüel ve Kavramsal Dönüşümü
Sözün Ruhu, Kavramın Kökü Değişti
Alevilik, doğayla uyumlu, ritüel ve kavramları doğrudan evrensel yaşam döngüsünden alan bir inanç sistemiydi. Ancak Safevi dönemiyle başlayan ve Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte, Alevi ritüelleri ve kavramları sistematik biçimde dönüştürülmüştür. Bu dönüşüm, inancın özüyle çelişen unsurların yerleşmesine ve hakikat merkezli yapının zayıflamasına yol açmıştır.
Cem Ritüelinin Şii Formatla Yeniden Biçimlenmesi
Kadim cemler, doğa, mevsim ve insanların zaman döngüsüne göre şekillenirdi.
Safevilerle birlikte cemlere “Muhammed-Ali”, “On İki İmam” gibi ifadeler eklendi.
Çerağ uyandırılırken artık “Hak Âlem İnsan” değil, “Hak Muhammed Ali” denilmeye başlandı.
Bu değişim, Alevi öğretisinin evrensel felsefesini mezhep temelli kişisel figürlere indirgedi.
On İki Hizmetin İmamlarla İlişkilendirilmesi
Eskiden her hizmet, cem içindeki görevi ve ahlaki bir sorumluluğu ifade ederdi.
Sonradan her hizmet, On İki İmam’a atfedilerek kişiselleştirildi.
Örneğin; Peyik İmam Hasan’a, Süpürgeci İmam Hüseyin’e bağlandı.
Bu ilişkilendirme, hizmetlerin toplumsal ve evrensel anlamını daraltarak, tarihsel bir masala dönüştürdü.
Aşure Oruçlarının Anlam Değişimi
Aşure orucu kadim zamanlarda doğa döngüsüne, hasada, yılın dönüşüne, kuraklıktan çıkışa yönelik bir şükran orucuydu.
Safevi ve Şii etkilerle birlikte bu oruç Kerbela olayına bağlandı.
Yas, mateme, ağıta ve hüznün övülmesine dönüştürüldü.
Oysa Alevilikte yas değil, aşk ve direniş öne çıkardı. Bu, felsefenin özüne yapılmış bir müdahaledir.
Gülbenk, Deyiş ve Duaların Dönüşümü
Alevi sözlü geleneğinde yer alan deyiş ve gülbenkler, doğayı, aşkı, bilgiyi anlatan hakikatci metinlerdi.
Zamanla bu sözlerin içine “Muhammed-Ali”, “Kerbela”, “On İki İmam”, “Caferi Sadık” gibi adlar yerleştirildi.
Bugün bile binlerce yıllık doğa deyişlerinin içine, sonradan eklenmiş Şii motifler hâkimdir.
Bu da Aleviliğin söz üzerinden ideolojik olarak yeniden biçimlendirilmesidir.
Hakikat Kavramının Şahsileştirilmesi
“En-el Hakk” (Ben Hakk’ım) Aleviliğin özüdür; insanın kendindeki hakikati bulmasıdır.
Bu felsefe yerini “Ali’nin yoluna gir, Muhammed’e tabi ol” gibi dışsal bir itaate bırakmıştır.
Alevilikte hakikat içkindir, dışarıda arandıkça kaybedilir.
Bu dışsallaştırma, Aleviliği hakikat arayışından koparıp inançla şekillendirilmiş itaate dönüştürür.
Kavramların İslami Terimlerle Değiştirilmesi
“Yol” → “Tarikat”
“Yolun ölçüsü” → “Şeriat”
“Rıza” → “İman”
“Hakikat” → “Cennet”
“Dara durmak” → “Günah çıkarma” olmuştur…
Bu kavramsal değişimler, Alevi felsefesinin özünü kaybetmesine neden olmuştur.
Sonuç: Ritüelden Felsefeye, Kavramdan Bilince Müdahale
Aleviliğin felsefesi, sözle şekillenir, ritüelle hayat bulur, kavramla düşünceye dönüşürdü. Bu üç ayağa yapılan sistematik müdahale, Aleviliği tanınamaz hâle getirmiştir. Bugün Hakikatçi Alevilik, bu yapay unsurları sökerek, öz kavramlara ve ritüellere geri dönme mücadelesini vermektedir.
“Kapıları Değiştirdiler”
Devrimî
Dört Kapıydı özde duran,
Yoldu, hukuktu, hakla kuran.
Her adımda rızalık isteyen,
Aşk ile pişip yoğuran bizi.
Yoldan geldik, yoldan gittik,
Kapı kapı özde bittik.
Bir gün geldiler, değiştirdiler,
Şeriatla sözü özü yitirdik.
Tarikat dediler yol’iken adı,
Sildilerde yolun muradını.
Mürşide kul oldururken,
Bozdular aşkın kıvamını.
Marifetti bilinc içte olan,
Sırrı bilen, dilden kalan.
Şimdi diller ezber dolu,
Sorma nedir haktan kalan?
Hakikatti insanın birdi özü,
Yürek ile aşka döner gözü.
Artık cennette aranır izi,
Unutuldu canın ikrar sözü.
Fetva geldi molladan, rıza gitti,
Yol sevgiyle değil Ali ile bitti.
Her kapıya imam dede dikti,
Birer birer bizi cöle mecbur etti.
Bugün kalk can, bak derine,
Kapılar özde, acılır kendine.
Devrimi hakikati söylese bile,
Talip istemez ise yol gelmez kendine.
Aşk ile Mehmet Yapıcı ( Devrimi )