Matem, Yas ve Kerbela Anlatılarının Aleviliğe Etkisi
Hakikatci Aşk Yolundan, Yas Yoluna Sürükleniş
Alevilik, özünde yaşamı kutsayan, direnci, bilgiyi ve sevgiyi esas alan bir yoldu. Ancak tarihsel süreçte Kerbela anlatıları ve yas-matem kültürü, bu yaşam merkezli anlayışın yerini hüzün, acı ve teslimiyet odaklı bir yaklaşıma bıraktı. Bu bölüm, Kerbela olayının Aleviliğe nasıl dâhil edildiğini ve bu trajedinin öğretisel değil, politik ve mezhepsel bir araç hâline nasıl getirildiğini ele alır.
Kerbela Olayı Nedir?
680 yılında iki teyze çoçuğu olan Yezid ile Hüseyin’in ordusu arasında gerçekleşen bir tarihsel ( Halifelik ) ikdidar çatışmasıdır.
Hüseyin ve ailesi katledilmiş; bu olay, Şii dünyasında trajik bir dönüm noktası olmuştur.
Bu tarihsel olay, zamanla kutsallaştırılmış, ardından Alevi inancına duygusal ve ideolojik bir aktarım yoluyla dâhil edilmiştir.
Kerbela’nın Aleviliğe Girişi ve Yaygınlaştırılması
Safevi dönemiyle birlikte Kerbela anlatısı Anadolu’da yayılmaya başlamıştır.
Aşure Orucu, daha önce doğayla ilgili on günlük bir “şükran orucu” iken, bu olayla ilişkilendirilmiş ve bir yas orucuna dönüştürülmüştür.
Alevi deyişlerinde, gülbenklerinde ve cemlerinde Hüseyin figürü merkezi hâle getirilmiştir.
Yas Kültürünün Alevi Öğretisinde Yarattığı Sapma
Alevilik; ölümü değil yaşamı, acıyı değil direnci kutsar.
Ancak Kerbela etkisiyle, acı çekmek yüceltilmiş, direniş yerine teslimiyet öne çıkarılmıştır.
Her yıl tekrar edilen matemler, sorgulamayı değil, duygusal kabullenişi beslemiştir.
Direniş mi, Teslimiyet mi?
Kerbela’da Hüseyin’in tavrı genellikle “şehadet” ve “ilahi yazgı” kavramlarıyla açıklanır. Peki Alevilikte şehadet ve ilahi yazgı varmıdır?
Oysa Alevilikte hakikat yolu, ilahi kader değil, toplumsal direniş yoludur.
Kerbela’nın bir direniş olarak değil, bir yas ve acı anlatısı olarak işlenmesi, öğretideki mücadeleci ruhu köreltmiştir.
Bugün Ne Yapmalı?
Kerbela’yı anmak yerine, Kerbela’daki adaletsizliğe karşı hakikatle direnen bir duruş geliştirilmelidir.
Alevilik, matemle değil, aşkla ve bilgiyle yaşatılmalıdır.
Yas yerine yaşam, acı yerine direniş, ölüm yerine özgürlük ve rıza kutsanmalıdır.
Hakikatçi Alevilik’in Yaklaşımı
Hakikatçi Alevilik; Kerbela’yı bir tarihsel olay olarak kabul eder ancak onu kutsal kılmaz.
Hüseyin’in ölümünü değil, zulme karşı direnen tüm canları hakikat dostu olarak anar.
Yas değil, yaşamı dönüştüren sevgi bu yolun temelidir.
Sonuç: Kerbela’da Kalmamak, Yolun Özüne Dönmektir
Kerbela anlatıları Aleviliği acı ve yas üzerinden tanımlar hâle getirmiştir. Oysa Alevilik, ne Hüseyin’in ölümüyle başlamış ne de onunla anlam bulmuştur. Bugün, bu acı söylemlerinden sıyrılıp, hakikatin, direnişin ve sevginin yoluna dönmek; özgür Alevi bilincinin yeniden doğmasıdır.
“Yol Boyun Eğmez Zulme”
Devrimî
Bu yol susmaz, boyun eğmez,
Zalimlere direnç, dosta umuttur.
Pir Sultan’dır bagnazda çerağı yakan,
Dara giden aşıklar korku bilmez.
Hüseyin Hallac-ı Mansur degilmi,
“En-el Hak”la meydan kuran.
Canlar didardı, darında duran,
Hakikatle aşkı divan kurulan.
Kalenderler dağlar deryalar geçti,
Zincir kırdı, direndi tarihe düştü.
Bugün kimse anmaz sanmayın,
Yol meydanda kendi darını seçti.
Zalime boyun “amenna” demedik,
Yolun özünü örterek belki gizlendik.
Amma islama, seriata boyun egmedik
İsyanla zalime yürek biledik direndik.
İkrar verir, hakka varırız demle,
Ne sultana ne saha nede imama.
Rızalıkla yürür yol, herdaim insana,
Edeb ile olur bizim niyetimiz, arımız.
Bugün canlar uyansınlar, varız diye,
Çerağları yaksınlar, gönul evine.
Yol, devletle, padişahla değil canlar,
Aşkla, bilimle, ilimle yürüsün diye.
Zulme karşı, hak’tan halk’tan yana,
Eğilmeden, canla, başla asimile edene.
Yol yürünür aşk ve bilinçle, bu güne,
Devrimi, Yol boyun eğmez zulme.
Aşk ile Mehmet Yapıcı ( Devrimi )