Alevilik öğretisinde utanmak, insan olmanın temel erdemlerinden biri olarak görülür. Ancak bu utanma, aşağılayıcı veya baskıcı bir anlam taşımaz; aksine, insanın kendi özünü bilmesiyle ilgilidir. Utanç burada, bireyin öz saygısı ve toplumsal sorumluluğu arasındaki ince dengeyi temsil eder.
Alevilikte utanmak, bireyin hem kendisine hem de çevresine karşı dürüst olmasını sağlar. Bu dürüstlük, yolda ilerleyen bir talibin her adımında içsel muhasebesini yapmasına, eline, beline, diline sahip çıkmasına olanak tanır.
Erdemli insan, gösterişten, kibirden ve kendini yüceltmekten arınmıştır. Alevilikte bu durum, “arılığı” simgeler. Arılık; iç ve dış temizliğin, ( İslami Abdesten Bahsetmiyoruz ) hakikate ulaşma sürecinde önemli bir yapı taşı olduğunu gösterir. Erdem, insanın kendi varlığını doğayla, evrenle ve toplumsal bilinçle uyum içinde sürdürebilmesiyle anlam kazanır.
Alevi öğretisinde utanmanın büyüklük olarak kabul edilmesi, insanın hakikati anlamaya ve kendi iç dünyasında olgunlaşmaya başlamasıyla doğrudan bağlantılıdır.
Bir talip, bu yolda ilerlerken her zaman öz eleştiri yapar ve bu öz eleştiri onun rızalık ilkesine uygun şekilde yaşamasını sağlar. “Utanma” burada, bireyin yaptığı hataları fark etmesi, onları düzeltmesi ve kendini sürekli olarak geliştirmesi anlamına gelir. Hata yapan, hatasını kabul eder ve toplumdan rızalık alır. Bu, aynı zamanda toplumsal adaletin ve barışın korunmasına katkı sunar.
Alevilikte utanmak, kendini küçük görmek anlamında değil, aksine insanın kendi büyüklüğünü ve sorumluluklarını fark etmesi olarak anlaşılır. Erdemli insan, toplumun huzurunu, paylaşımı ve sevgiyi önceleyen kişidir. Bu bağlamda, erdem bir yolculuktur ve bu yolculuk, bireyin hakikatle yüzleşmesini, bilgiyle donanmasını ve topluma faydalı bir can olmasını sağlar.
Devrimî der ki:
“Utanmayan, erdem bilmez; erdemsiz İnsan, sevgiden yoksundur.
Hakikate yürüyen Can, önce özünden utanır, sonra özüne döner.”
Bu anlayışla, utanmak, insanın kendisini geliştirmesi ve hakikatin izini sürmesi için bir kılavuzdur.
Alevi yolunda her talip, önce kendisiyle yüzleşerek erdemli bir yaşam sürmenin yollarını öğrenir. Utanç duyan kişi, özüne dönmeyi başarır; bu dönüş, içindeki Hakk’ı bulmasıyla anlam kazanır. Bu nedenle, Alevilikte utanmak, büyüklük ve bilgelik olarak kabul edilir.
Utanmak ve Erdem
Özünü bilmeyen, yolunu bulamaz,
Kendine bakmayan, Hak’ka da varamaz.
Talip özünden utanmazsa, birlik olmaz,
Arılık candadır, gönül arınır bilesin.
Eline, beline, diline sahip ol talip,
Ol ki her adımın Hak ile olsun arif.
Utanmak, gönülde ince bir yol tarif,
Hatasın görünce can geri döner.
Gösteriş yükünü benlikte atan arınır,
Kibir çözüldükçe gönül arkı kurulur.
Erdem yolunda canlar çerağ yakılır,
Hakikat ışığı candan EDEB ile yanar.
Rızalık ister can, yanlış ederse,
Özünü yoklar da özür dilerse.
Toplumun yüreği sevgi verirse,
Barış bu yolda kök salar, büyür.
Utanmak küçülmek değil, bilki can,
Büyüklük özünde, derinlik olur ar.
Erdemli insanı halk sever herdem zar,
Sevgiyle beslenince gönül yorulmaz.
Öz eleştiriyle yol bulur talip darda,
Bilgiyle donanır, Hak olur gönlü arkta.
İçindeki karanlık aydınlanır bir anda,
Hak’kı bulan can kendini bulur halkta.
Devrimî Can der ki, unutma bunu,
Utanmayan can kaybeder zanda.
Hakikat yolcusu arar özünü anda,
Özden utanınca gönül er olur.
Aşk ile Mehmet Yapıcı ( Devrimi )
===========================================
Shame and Virtue in Alevism
In the Alevi teaching, shame is regarded as one of the fundamental virtues of being human. Yet, this shame carries no degrading or oppressive meaning; rather, it is about a person’s awareness of their own essence. Here, shame represents the delicate balance between self-respect and social responsibility.
In Alevism, shame ensures that an individual remains honest both with themselves and with their surroundings. This honesty allows a talip (seeker) on the path to engage in constant inner reflection, guarding their hands, loins, and tongue.
A virtuous person is free from showiness, arrogance, and self-glorification. In Alevism, this state symbolizes purity. Purity — not in the sense of Islamic ablution — is understood as both inner and outer cleanliness, a vital foundation on the journey toward truth. Virtue gains meaning when a person sustains their being in harmony with nature, the universe, and social consciousness.
In Alevi teaching, valuing shame as a form of greatness is directly connected to the human being’s journey toward understanding truth and maturing within their inner world.
A talip walking this path constantly engages in self-criticism, which enables them to live according to the principle of rızalık (mutual consent). Here, “shame” means recognizing one’s mistakes, correcting them, and continually improving oneself. The one who errs acknowledges their mistake and seeks the community’s consent. This, in turn, helps preserve social justice and peace.
In Alevism, shame does not mean belittling oneself; on the contrary, it is the realization of one’s greatness and responsibilities. A virtuous person is one who prioritizes communal peace, sharing, and love. In this sense, virtue is a journey — one that requires facing the truth, arming oneself with knowledge, and becoming a soul of service to the community.
Devrimî says:
“One without shame knows no virtue;
one without virtue is deprived of love.
A soul walking toward truth first feels shame before their own essence,
then returns to it.”
In this understanding, shame becomes a guide for self-development and the pursuit of truth. On the Alevi path, every talip first learns the ways of living virtuously by confronting themselves. The one who feels shame succeeds in returning to their essence; this return gains meaning through finding the Divine within. For this reason, in Alevism, shame is regarded as both greatness and wisdom.
Shame and Virtue (Poem)
One who knows not their essence cannot find the way,
One who tends not to themselves cannot reach the Truth.
If a seeker feels no shame before their essence, unity cannot be,
Purity is in the soul; know that the heart is cleansed.
Guard your hands, your loins, your tongue, O seeker,
So that each step you take may be with the Truth’s wisdom.
Shame draws a subtle path in the heart,
When the soul sees its fault, it turns back.
The one who casts off vanity’s burden is purified,
As pride dissolves, the heart’s channel runs clear.
On the path of virtue, souls light the candle,
The light of truth burns in the soul with edeb (courtesy).
A soul seeks consent if they have done wrong,
Examines their essence and asks forgiveness.
If the heart of the community offers love,
Peace takes root and grows along this path.
Shame is not smallness — know this, O soul —
Greatness lies within, and depth becomes evident.
The virtuous are loved by the people without end,
When fed with love, the heart never tires.
Through self-criticism, the seeker finds the way in hardship,
Arms the heart with knowledge, and becomes Truth within.
The inner darkness is lit in an instant,
The soul who finds the Divine finds itself among the people.
Devrimî Can says: Remember this well:
One without shame is lost in delusion.
The traveler of truth seeks their essence in the moment;
When shamed before the essence, the heart becomes noble.
With Love,
Mehmet Yapıcı (Devrimî)